Spis Treści:
1. Wprowadzenie
Rozwój technologii sztucznej inteligencji (SI), w szczególności generatywnych modeli językowych (LLM) i technik uczenia głębokiego, wprowadza istotne zmiany w środowisku akademickim. Wymaga to od społeczności Uniwersytetu Szczecińskiego (US) przyjęcia precyzyjnych ram regulacyjnych i etycznych, które umożliwią efektywne wykorzystanie potencjału SI przy jednoczesnym zachowaniu fundamentalnych zasad uczciwości akademickiej i rzetelności naukowej.
Niniejszy dokument stanowi zbiór zaktualizowanych dobrych praktyk i wytycznych, które integrują regulacje prawne wynikające z nowego Regulaminu Studiów US z zasadami etycznymi i praktycznymi wskazówkami dla studentów i nauczycieli akademickich.
2. Ramy Prawne: Regulamin Studiów (Uchwała nr 26/2025)
Podstawą prawną regulującą korzystanie z generatorów treści SI w procesie dydaktycznym Uniwersytetu Szczecińskiego jest §36 Regulaminu Studiów, uchwalonego Uchwałą nr 26/2025 Senatu US, który wchodzi w życie z dniem 1 kwietnia 2025 r.
§36. Zasady korzystania ze sztucznej inteligencji w trakcie zajęć dydaktycznych
Kluczowym założeniem §36 jest uznanie, że specyfika poszczególnych przedmiotów i metod weryfikacji efektów uczenia się wymaga elastycznego podejścia do stosowania narzędzi SI. W związku z tym, osoba prowadząca zajęcia jest uprawniona do ustalenia szczegółowych zasad korzystania z generatorów treści SI (w tym tekstu, obrazu, dźwięku, filmu, mowy i kodu) w ramach danego przedmiotu.
Prowadzący zajęcia ma obowiązek poinformować studentów o przyjętych zasadach na pierwszych zajęciach lub w innej dostępnej formie komunikacji (np. poprzez platformy e-learningowe, sylabus).
Prowadzący zajęcia może przyjąć jedną z trzech ścieżek regulacyjnych:
1. Całkowity Zakaz Korzystania z SI
- Cel Metodyczny: Wymóg demonstracji wiedzy i umiejętności nabytych wyłącznie tradycyjnymi metodami, bez wsparcia narzędzi generatywnych. Stosowany tam, gdzie kluczowa jest ocena autonomicznej zdolności studenta do wykonania zadania.
- Obowiązek Studenta: Bezwzględne powstrzymanie się od użycia narzędzi SI do generowania treści w ramach zajęć i weryfikacji efektów uczenia się.
2. Ograniczone Zezwolenie z Obowiązkiem Ujawnienia
- Cel Metodyczny: Promowanie transparentności i odpowiedzialnego wykorzystania SI jako narzędzia pomocniczego. Użycie SI jest dozwolone, ale pod warunkiem pełnej jawności metodologicznej.
- Obowiązek Studenta: Konieczność każdorazowego informowania prowadzącego o użyciu SI oraz podania źródła (nazwy narzędzia) treści wygenerowanej przez SI.
3. Pełne Zezwolenie bez Obowiązku Ujawnienia
- Cel Metodyczny: Traktowanie SI jako powszechnego narzędzia technologicznego, którego użycie nie wymaga formalnego raportowania. Koncentracja na ocenie merytorycznej jakości końcowego produktu, niezależnie od metody jego powstania.
- Obowiązek Studenta: Brak formalnego obowiązku informowania. Wciąż obowiązuje zasada odpowiedzialności za końcową treść i uczciwości intelektualnej (patrz sekcja poniżej).
Uczciwość Intelektualna w Kontekście Regulaminu
Niezależnie od wyboru ścieżki regulacyjnej przez prowadzącego, Regulamin Studiów kładzie nacisk na nadrzędną zasadę uczciwości intelektualnej.
Obowiązek Studenta w Sytuacji Braku Wytycznych (Ust. 2):
W przypadku, gdy prowadzący zajęcia nie określił wprost zasad korzystania z SI, student ma obowiązek zachować uczciwość intelektualną, co oznacza:
- Obowiązek Ujawnienia: Student ma obowiązek poinformować prowadzącego zajęcia o wykorzystaniu generatorów treści i podobnych narzędzi oraz podać źródło, z którego pochodzi treść wygenerowana przez SI.
- Odpowiedzialność za Treść: Student jest w pełni odpowiedzialny za treść wygenerowaną przez SI. Treść ta powinna być traktowana wyłącznie jako pomoc w pracy naukowej, a nie jako gotowy produkt do przedstawienia.
Nieuczciwość Akademicka (Ust. 3):
Regulamin Studiów jednoznacznie kwalifikuje wykorzystanie generatorów treści i podobnych narzędzi w sposób niezgodny z zasadami określonymi w ust. 1 lub 2, a w szczególności w celu przypisania sobie autorstwa fragmentu lub całości cudzego utworu lub ustalenia naukowego, jako przejaw nieuczciwości akademickiej. Działanie takie podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej, zgodnie z procedurami przewidzianymi w Regulaminie Studiów.
3. Dobre Praktyki: Etyka, Wartości i Wskazówki
Ramy prawne muszą być uzupełnione przez zasady etyczne, które stanowią kompas moralny dla odpowiedzialnego i produktywnego korzystania z SI.
A. Fundamentalne Wartości Akademickie w Erze SI
Korzystanie z narzędzi SI w murach Uniwersytetu Szczecińskiego powinno być zakorzenione w fundamentalnych wartościach, które stanowią podstawę misji Uczelni:
1. Rzetelność i Uczciwość Akademicka
Rzetelność w pracy naukowej wymaga, aby każdy element pracy był efektem własnego, udokumentowanego wkładu. W kontekście SI, oznacza to, że autorstwo intelektualne musi być zawsze przypisane osobie, która dokonała krytycznej analizy, syntezy i redakcji. Wykorzystanie treści generowanych przez SI bez odpowiedniego ujawnienia i cytowania stanowi naruszenie standardów rzetelności, będące formą plagiatu algorytmicznego. Wartość pracy studenta jest bezpośrednio związana ze śladem myśli, jaki pozostawia w niej sam autor.
2. Odpowiedzialność Merytoryczna i Krytycyzm
Narzędzia SI charakteryzują się tendencją do generowania nieprawdziwych, lecz przekonujących treści (tzw. halucynacji) oraz mogą reprodukować uprzedzenia (bias) zawarte w danych treningowych. Z tego względu, ostateczna i pełna odpowiedzialność merytoryczna za poprawność faktograficzną, spójność logiczną i zgodność z aktualnym stanem wiedzy spoczywa wyłącznie na użytkowniku. Wymaga to od studentów i nauczycieli akademickich podwojonej czujności krytycznej i obligatoryjnej weryfikacji każdego fragmentu wygenerowanego przez maszynę.
3. Transparentność Metodologiczna
Transparentność jest warunkiem koniecznym do utrzymania zaufania w środowisku akademickim. Oznacza ona jasne i precyzyjne komunikowanie, w jakim zakresie i w jakim celu narzędzia SI zostały wykorzystane w procesie badawczym lub dydaktycznym. Ujawnienie to powinno obejmować zarówno nazwę użytego narzędzia, jak i szczegółowy opis jego roli. Przejrzystość pozwala na rzetelną ocenę wkładu własnego i metodologii pracy.
4. Rozwój Kompetencji i Autonomia Intelektualna
SI powinna służyć jako narzędzie wspierające i przyspieszające proces dydaktyczny, a nie jako substytut dla rozwoju kluczowych kompetencji, takich jak krytyczne myślenie, samodzielne formułowanie argumentów i synteza wiedzy. Użycie SI jest etyczne i pożądane, gdy przyczynia się do zwiększenia autonomii intelektualnej studenta, umożliwiając mu skupienie się na bardziej złożonych zadaniach wymagających wyższej taksonomii myślenia.
B. Praktyczne Wskazówki dla Studentów
Studenci powinni integrować narzędzia SI w proces nauki w sposób świadomy i metodyczny, traktując je jako zaawansowanego asystenta, a nie niewidzialnego współautora.
1. Obowiązek Weryfikacji Regulaminu Przedmiotu
- Przed przystąpieniem do jakiegokolwiek zadania zaliczeniowego, student ma obowiązek zapoznać się z zasadami korzystania z SI określonymi przez prowadzącego zajęcia (Ust. 1 §36).
- Brak znajomości tych regulacji nie zwalnia z odpowiedzialności za naruszenie zasad uczciwości akademickiej.
2. Precyzyjne Ujawnianie Użycia SI
- Jeżeli użycie SI jest dozwolone, student musi traktować to jako element metodologii i ujawnić ten fakt w pracy.
- W przypadku prac pisemnych zaleca się dodanie w sekcji metodycznej lub w przypisie informacji o użyciu SI, precyzując np.: „Wstępna redakcja językowa i korekta gramatyczna zostały przeprowadzone przy użyciu narzędzia [Nazwa Narzędzia, np. GPT-4] w dniu [Data]. Treść merytoryczna i ostateczna redakcja są wkładem własnym autora.”
3. Krytyczna Weryfikacja Danych i Faktów
- Treści generowane przez SI muszą być obligatoryjnie weryfikowane pod kątem ich poprawności merytorycznej i aktualności.
- Student nie może cytować modelu SI jako źródła informacji. Powinien wykorzystać SI do identyfikacji potencjalnych źródeł, a następnie zweryfikować te źródła i cytować je bezpośrednio.
4. Wykorzystanie SI do Optymalizacji Procesu, nie Wyniku
- SI powinna służyć do automatyzacji zadań rutynowych, takich jak: generowanie pomysłów (burza mózgów), streszczanie długich tekstów na potrzeby szybkiej orientacji, tłumaczenie roboczych fragmentów, czy formatowanie bibliografii.
- Niedopuszczalne jest użycie SI do generowania całości pracy, która ma stanowić dowód osiągnięcia efektów uczenia się.
5. Ochrona Danych Wrażliwych i Poufnych
- Studenci są zobowiązani do przestrzegania zasad ochrony danych osobowych i poufności informacji.
- Bezwzględnie zakazane jest wprowadzanie do publicznie dostępnych narzędzi SI (takich jak bezpłatne wersje modeli LLM) danych osobowych, informacji niejawnych, wyników badań przed ich publikacją, czy innych poufnych danych Uczelni lub osób trzecich.
C. Praktyczne Wskazówki dla Nauczycieli Akademickich
Rola nauczyciela akademickiego wymaga aktywnego zarządzania integracją SI w procesie dydaktycznym, kształtowania kultury odpowiedzialności i adaptacji metod weryfikacji.
1. Aktywne Ustalanie i Komunikowanie Zasad (§36)
- Nauczyciel ma obowiązek nie tylko formalnie ustalić, ale i merytorycznie uzasadnić wybór jednej z trzech ścieżek regulacyjnych (§36).
- Uzasadnienie to powinno być integralną częścią sylabusa, wyjaśniając studentom, dlaczego dana metoda jest optymalna dla osiągnięcia celów dydaktycznych przedmiotu.
2. Projektowanie Zadań Weryfikujących Myślenie Wyższego Rzędu
- Należy odchodzić od zadań opartych na prostym odtwarzaniu informacji. Zadania powinny być projektowane tak, aby wymagały krytycznej analizy, syntezy, ewaluacji i twórczości (zgodnie z taksonomią Blooma).
- Przykłady: analiza lokalnych przypadków, porównanie teorii z praktyką, tworzenie hipotez badawczych, które wymagają wkładu własnego, a nie tylko kompilacji danych.
3. Włączenie Edukacji o SI do Dydaktyki
- Nauczyciel powinien aktywnie włączać do programu zajęć elementy edukacji na temat SI: jej działania, możliwości, ograniczeń (np. halucynacje, bias) oraz etycznych aspektów jej wykorzystania.
- Uczenie studentów, jak efektywnie promptować i krytycznie weryfikować wyniki SI, jest obecnie kluczową kompetencją akademicką.
4. Procesowa Weryfikacja Samodzielności Pracy
- Weryfikacja samodzielności pracy nie powinna opierać się wyłącznie na końcowym produkcie. Zaleca się stosowanie weryfikacji procesowej, np. poprzez: prezentacje ustne pracy, dyskusje nad metodologią, wymaganie przedstawienia roboczych szkiców, dokumentowanie kolejnych etapów pracy (np. w dzienniku badawczym), czy stosowanie egzaminów ustnych lub pisemnych w warunkach kontrolowanych.
5. Ograniczone Zaufanie do Narzędzi Detekcyjnych
- Nauczyciele akademiccy muszą być świadomi, że narzędzia do wykrywania treści generowanych przez SI są niepewne i mogą generować fałszywie pozytywne wyniki.
- Decyzje o podejrzeniu nieuczciwości akademickiej muszą być poparte merytoryczną analizą treści i oceną wiedzy studenta, a nie wyłącznie wynikiem detektora.
6. Wykorzystanie SI do Optymalizacji Własnej Pracy
- Nauczyciele akademiccy są zachęcani do wykorzystywania SI jako narzędzia wspierającego własną pracę dydaktyczną i naukową (np. do generowania różnorodnych pytań testowych, streszczania literatury, automatyzacji rutynowych zadań administracyjnych), co pozwala na skupienie się na interakcji ze studentami i badaniach.
3. Dobre Praktyki dla Pracowników Administracyjnych
W kontekście rosnącej obecności narzędzi sztucznej inteligencji w środowisku akademickim, pracownicy administracyjni Uniwersytetu Szczecińskiego również powinni kierować się zasadami odpowiedzialnego i świadomego wykorzystania SI w codziennej pracy. Poniższe wytyczne mają na celu wspieranie efektywności operacyjnej, przy jednoczesnym zachowaniu standardów etycznych, prawnych i organizacyjnych.
A. Zastosowania SI w Administracji
1. Automatyzacja Procesów Rutynowych
SI może wspierać pracowników administracyjnych w realizacji powtarzalnych zadań, takich jak:
-
- redakcja komunikatów urzędowych,
- tłumaczenia robocze dokumentów,
- analiza danych ankietowych i statystycznych,
- generowanie zestawień i raportów.
Zaleca się wykorzystywanie SI jako narzędzia wspomagającego, a nie zastępującego ocenę merytoryczną i decyzje administracyjne.
2. Wspomaganie Komunikacji
Narzędzia SI mogą być używane do redagowania wiadomości e-mail, komunikatów dla studentów i pracowników czy tworzenia treści informacyjnych na potrzeby publikacji w internecie.
Ważne jest, aby treści wygenerowane przez SI były każdorazowo weryfikowane pod kątem zgodności z polityką komunikacyjną Uczelni oraz aktualnością informacji.
B. Ochrona Danych i Bezpieczeństwo Informacji
1. Przestrzeganie RODO
Pracownicy administracyjni są zobowiązani do bezwzględnego przestrzegania przepisów o ochronie danych osobowych.
Niedopuszczalne jest wprowadzanie danych osobowych, informacji niejawnych lub poufnych do publicznie dostępnych narzędzi SI.
W przypadku korzystania z narzędzi SI w chmurze, należy upewnić się, że dostawca usług gwarantuje zgodność z RODO i zawarł odpowiednią umowę powierzenia przetwarzania danych.
2. Weryfikacja Licencji i Polityki Prywatności Narzędzi
Przed wdrożeniem narzędzia SI do pracy administracyjnej, należy zapoznać się z jego warunkami licencyjnymi oraz polityką prywatności.
Niektóre narzędzia mogą gromadzić dane wejściowe i wykorzystywać je do dalszego treningu modeli.
Uczelnia powinna preferować rozwiązania lokalne lub komercyjne z gwarancją bezpieczeństwa danych.
C. Transparentność i Dokumentowanie Procesów
1. Ujawnianie Użycia SI w Dokumentacji
W przypadku wykorzystania SI do przygotowania dokumentów urzędowych, zaleca się odnotowanie tego faktu w metadanych dokumentu lub w jego wersji roboczej.
Przykład: „Wstępna redakcja dokumentu została wsparta narzędziem [nazwa narzędzia SI] w dniu [data].”
4. Podsumowanie
Odpowiedzialne i etyczne korzystanie ze sztucznej inteligencji jest wspólnym zadaniem całej społeczności akademickiej Uniwersytetu Szczecińskiego. Integracja §36 Regulaminu Studiów z niniejszymi dobrymi praktykami tworzy spójne ramy, które mają na celu:
- Zapewnienie Uczciwości Akademickiej poprzez jasne określenie zasad autorstwa i odpowiedzialności.
- Wspieranie Rozwoju Studentów poprzez wykorzystanie SI jako narzędzia akcelerującego naukę, a nie zastępującego wkład własny.
- Utrzymanie Wysokiego Standardu Merytorycznego prac naukowych i zaliczeniowych.
Wzywamy całą społeczność US do aktywnego stosowania tych wytycznych, aby Uniwersytet Szczeciński pozostał liderem w odpowiedzialnym wprowadzaniu innowacji w edukacji.