Język polski jako lider w komunikacji z AI – przełomowe wyniki badań Microsoftu i University of Maryland
W najnowszym badaniu przeprowadzonym przez naukowców z Microsoftu oraz University of Maryland, język polski okazał się najskuteczniejszym narzędziem komunikacji z zaawansowanymi modelami sztucznej inteligencji. Wyniki te zaskoczyły środowisko akademickie i technologiczne, obalając dotychczasowe przekonania o dominacji języka angielskiego w obszarze trenowania modeli językowych. Odkrycie to może mieć dalekosiężne konsekwencje dla projektowania systemów AI, szczególnie w kontekście ich adaptacji do lokalnych języków i kultur.
Badanie to wpisuje się w szerszy nurt poszukiwań efektywnych metod komunikacji z modelami językowymi, które coraz częściej wykorzystywane są w edukacji, medycynie, administracji publicznej i sektorze prywatnym. W obliczu rosnącej roli sztucznej inteligencji w życiu codziennym, wybór języka interakcji z tymi systemami staje się kwestią strategiczną – zarówno dla użytkowników indywidualnych, jak i dla instytucji państwowych oraz akademickich.
Benchmark OneRuler – metodologia i wyniki
Badanie zatytułowane „One ruler to measure them all: Benchmarking multilingual long-context language models” objęło 26 języków i skupiało się na zdolności modeli AI do przetwarzania tzw. długiego kontekstu – tekstów o długości 64 i 128 tysięcy tokenów. W testach uczestniczyły m.in. modele Gemini 1.5 Flash, Llama 3 oraz Qwen2.5. Eksperymenty obejmowały zadania wymagające od modeli nie tylko rozumienia treści, ale także logicznego wnioskowania i odporności na halucynacje.
Język polski osiągnął skuteczność na poziomie 88%, wyprzedzając angielski (84%) i inne języki o znacznie większej obecności w zasobach internetowych. Szczególnie dobrze wypadł w zadaniach typu „Needle-in-a-Haystack”, gdzie AI musiała odnaleźć konkretne informacje w ogromnych fragmentach tekstu lub przyznać, że ich tam nie ma – co testowało odporność na halucynacje. Wyniki te sugerują, że język polski może być nie tylko efektywnym medium komunikacji, ale także narzędziem wspierającym rozwój bardziej precyzyjnych i niezawodnych modeli AI.
Dlaczego polski?
Zespół badawczy wskazuje, że złożoność gramatyczna i fleksyjna języka polskiego może być kluczem do jego skuteczności. Mimo że polszczyzna stanowi zaledwie 1,6% treści w Internecie, jej struktura sprzyja precyzyjnemu wyrażaniu myśli, co jest szczególnie istotne w komunikacji z AI. Bogactwo form gramatycznych, przypadków i kontekstów sprawia, że modele uczące się na danych w języku polskim są zmuszone do bardziej zaawansowanego przetwarzania informacji.
Dodatkowo, język polski charakteryzuje się dużą różnorodnością stylistyczną i semantyczną, co może sprzyjać lepszemu rozumieniu niuansów wypowiedzi przez modele AI. W praktyce oznacza to, że systemy trenowane na polskich danych mogą być bardziej odporne na błędy interpretacyjne i lepiej radzić sobie z zadaniami wymagającymi głębokiego rozumienia kontekstu. To z kolei może prowadzić do tworzenia bardziej zaawansowanych narzędzi wspierających edukację, administrację czy medycynę w Polsce.
Konsekwencje dla rozwoju AI
Wyniki badania mają istotne implikacje dla projektowania modeli wielojęzycznych. Dotychczasowe podejście, zakładające dominację języków o dużych zasobach (np. angielskiego czy chińskiego), może wymagać rewizji. Polski staje się językiem strategicznym w kontekście rozwoju sztucznej inteligencji, co otwiera nowe możliwości dla polskich instytucji naukowych i technologicznych. Może to również wpłynąć na decyzje inwestycyjne firm technologicznych, które coraz częściej poszukują języków o wysokiej efektywności komunikacyjnej.
Z perspektywy edukacyjnej i akademickiej, odkrycie to może stanowić impuls do intensyfikacji badań nad językiem polskim w kontekście AI. Uniwersytety i instytuty badawcze mogą wykorzystać te dane do tworzenia lokalnych modeli językowych, które będą lepiej dostosowane do potrzeb użytkowników w Polsce. W dłuższej perspektywie może to prowadzić do zwiększenia konkurencyjności polskich zespołów badawczych na arenie międzynarodowej.
Polska jako centrum badań nad AI?
Warto wspomnieć o równoległych inicjatywach, takich jak model Curie-7B-v1, który osiągnął rekordowo niską wartość perplexity (3.02) w generowaniu tekstu po polsku, przy użyciu zaledwie 2–3% typowego rozmiaru danych treningowych. Model ten został udostępniony jako open-source, co może przyspieszyć rozwój lokalnych aplikacji AI. Jego twórcy podkreślają, że efektywność modelu wynika nie tylko z jakości danych, ale także z optymalizacji architektury pod kątem języka polskiego.
Dzięki takim inicjatywom Polska może stać się jednym z liderów w dziedzinie badań nad sztuczną inteligencją w Europie Środkowo-Wschodniej. Otwartość na współpracę międzynarodową, dostępność wysokiej jakości danych językowych oraz rosnące zainteresowanie tematyką AI w środowisku akademickim tworzą sprzyjające warunki do rozwoju innowacyjnych projektów. Uniwersytet Szczeciński, jako instytucja naukowa, może odegrać kluczową rolę w tym procesie, wspierając badania, edukację i wdrażanie rozwiązań opartych na AI.
PLLuM, Clarin-PL i Uniwersytet Szczeciński – fundamenty polskiego ekosystemu AI
W kontekście rosnącego znaczenia języka polskiego w komunikacji z AI, warto zwrócić uwagę na krajowe inicjatywy wspierające rozwój modeli językowych dostosowanych do polskich realiów. Jednym z najważniejszych projektów jest PLLuM (Polish Large Language Model) – otwarty, narodowy model językowy, opracowany przez konsorcjum polskich instytucji naukowych. PLLuM to nie tylko pojedynczy model, lecz cała rodzina rozwiązań o różnych zastosowaniach – od wersji bazowych, przez instrukcyjne, po dialogowe. Dzięki otwartej licencji i dostępności na platformie Huggingface, PLLuM może być wykorzystywany zarówno przez instytucje publiczne, jak i sektor prywatny.
Równolegle działa Clarin-PL, polska gałąź europejskiej infrastruktury CLARIN ERIC, której celem jest tworzenie i udostępnianie zasobów językowych oraz narzędzi do przetwarzania języka naturalnego. Clarin-PL oferuje korpusy językowe, narzędzia anotacyjne, chatboty oraz szkolenia dla naukowców i instytucji. Współpraca między projektami PLLuM i Clarin-PL tworzy solidne podstawy dla budowy polskiego ekosystemu AI, który nie tylko odpowiada na lokalne potrzeby, ale także może konkurować z globalnymi rozwiązaniami.
Uniwersytet Szczeciński aktywnie uczestniczy w rozwoju kompetencji związanych ze sztuczną inteligencją. 28 października 2025 roku odbyło się szkolenie online pt. „Wykorzystanie narzędzia ScienceDirect AI w badaniach naukowych”, skierowane do pracowników, doktorantów i studentów uczelni. Uczestnicy mieli okazję zapoznać się z funkcjami nowego narzędzia wspierającego wyszukiwanie i analizę literatury naukowej z pomocą AI.
We wrześniu Uniwersytet Szczeciński był również gospodarzem XV edycji warsztatów „CLARIN w praktyce badawczej”, organizowanych wspólnie z Centrum Technologii Językowych CLARIN-PL. Wydarzenie odbyło się w dniach 22–23 września 2025 r. i zgromadziło naukowców, doktorantów oraz przedstawicieli nauk humanistycznych i społecznych. Uczestnicy mieli okazję zapoznać się z najnowszymi narzędziami przetwarzania języka, w tym z modelem PLLuM, oraz poznać przykłady ich zastosowania w badaniach interdyscyplinarnych.
Drugim ważnym wydarzeniem był III Międzynarodowy Kongres Języka i Kultury Polskiej, który odbył się w dniach 2–4 października 2025 roku w Szczecinie i Pobierowie. Kongres zgromadził specjalistów z Polski i zagranicy, poruszając m.in. temat wpływu sztucznej inteligencji na język polski, jego nauczania w środowiskach polonijnych oraz przenikania form językowych w kontekście kulturowym.
Dzięki takim inicjatywom, Polska – a w szczególności Uniwersytet Szczeciński – ma szansę stać się jednym z liderów w dziedzinie rozwoju sztucznej inteligencji opartej na języku ojczystym. To szansa, którą warto wykorzystać – zarówno w kontekście lokalnym, jak i międzynarodowym.
Źródła:
- Cryps.pl – artykuł o badaniu Microsoftu i University of Maryland https://cryps.pl/sztuczna-inteligencja-mowi-po-polsku-nasz-jezyk-zdeklasowal-angielski-w-najnowszym-rankingu/
- National Geographic Polska – AI i język polski https://www.national-geographic.pl/technologia/polska-i-polacy-oczami-ai-tak-sztuczna-inteligencja-widzi-nasz-kraj/
- arXiv.org – publikacja „One ruler to measure them all” https://arxiv.org/abs/2304.09394
- PLLuM – oficjalna strona projektu https://pllum.org.pl/
- Clarin-PL – infrastruktura językowa i narzędzia https://clarin-pl.eu/
- Warsztaty „CLARIN w praktyce badawczej” – wrzesień 2025 https://usz.edu.pl/zaproszenie-na-warsztaty-2/
- Szkolenie „ScienceDirect AI w badaniach naukowych” – październik 2025 https://usz.edu.pl/szkolenie-wykorzystanie-narzedzia-sciencedirect-ai-w-badaniach-naukowych/
- III Międzynarodowy Kongres Języka i Kultury Polskiej – październik 2025 https://usz.edu.pl/iii-miedzynarodowy-kongres-jezyka-i-kultury-polskiej/