Od roku korzystam z płatnej wersji ChatGPT i mam mieszane uczucia

, , , , , , , ,

Zachwyt przeplata się z niepokojem, a wdzięczność za zaoszczędzony czas z pytaniem: co właściwie robię z zaoszczędzonym czasem?

Sztuczna inteligencja podsunie pomysł na obiad, rozpisze jadłospis, przetłumaczy tekst i znajdzie informacje na interesujący nas temat. Doradzi, w co się ubrać, pomoże zaplanować dom, napisze wiersz dla ukochanej osoby. Coraz częściej pytamy ją również o to, co jest dla nas dobre, czego powinniśmy chcieć i jak mamy żyć. Od wyboru obiadu do wyboru własnych marzeń droga okazuje się zaskakująco krótka.

Zastanawiam się, w którym momencie pomoc w myśleniu zaczyna zastępować samo myślenie. Widzę to nie tylko w swoim otoczeniu. Dostrzegam też u siebie odruch, żeby zapytać, zanim spróbuję. Sprawdzić, zanim zdecyduję. Uzyskać potwierdzenie, zanim zaufam własnemu osądowi. Narzędzie, które miało pomagać mi w działaniu, czasami staje się kolejnym przystankiem przed zrobieniem czegokolwiek. Coraz częściej się waham, zastanawiam i biorę pod uwagę opinię modelu językowego, jakby po drugiej stronie siedział ktoś z własnym doświadczeniem, uczuciami i osobowością. Wstyd mi trochę za samego siebie.

A może zawsze tacy byliśmy? Może po prostu wcześniej nie mieliśmy pod ręką cierpliwego rozmówcy, korektora, tłumacza i pomocnika, który na godzinę przed spotkaniem z szefem ogarnie dla nas tabelki w Excelu i napisze na ich podstawie czytelny raport? Lubimy ułatwiać sobie życie. Każdy chce jeść, niewielu chce polować. Trudno się temu dziwić spora część postępu wynika przecież z szukania sposobów, żeby zrobić coś szybciej i mniejszym wysiłkiem. Warto jednak zastanowić się, które wysiłki rzeczywiście są zbędne, a które nas kształtują bo samodzielne napisanie tekstu, rozwiązanie problemu czy podjęcie decyzji daje nam coś więcej niż gotowy rezultat. Uczymy się przy tym cierpliwości, odpowiedzialności i znoszenia niepewności. Jeśli będziemy stale oddawać te zadania SI, możemy mieć coraz mniej okazji do ćwiczenia własnych umiejętności. Obawiam się, że z czasem coraz trudniej będzie nam zaufać sobie bez jej pomocy.

Wygoda to jednak tylko część tego, co mi siedzi w głowie. Równie ważna jest potrzeba bycia wysłuchanym. Chcemy mieć poczucie, że ktoś przynajmniej spróbuje nas zrozumieć, zanim zacznie oceniać. Model językowy nie przewraca oczami, nie przerywa i nie mówi, że inni mają gorzej. Jest pod ręką, kiedy potrzebujemy coś z siebie wyrzucić. Dziecko zmartwione ocenami może otrzymać od chatbota więcej słów wsparcia niż od rodzica. To powinno skłonić nas do refleksji również nad tym, jak traktujemy siebie nawzajem.

Kilka razy słyszałem od znajomych, że rozmawiają ze sztuczną inteligencją o swoich problemach, wspomnieniach i traumach. Rozumiem, dlaczego to robią. Zastanawiam się jednak, co się stanie, jeśli taka rozmowa zacznie zastępować kontakt z drugim człowiekiem. Na myśl przychodzą mi słowa pewnego utworu: „psycholog powiedział nie jesteś sam na tym świecie, a że kosztował 3 stówy to co miał powiedzieć?”. Jest w tym pewna nieufność wobec uwagi, za którą trzeba zapłacić. Sam fakt, że ktoś zarabia na pomaganiu, nie musi przecież oznaczać, że nie zależy mu na drugim człowieku, a jednak rozumiem potrzebę, która kryje się za tym cytatem chcemy, żeby ktoś nas słuchał również dlatego, że jesteśmy dla niego ważni.

Może właśnie dlatego tak łatwo przywiązujemy się do rozmowy, w której zawsze dostajemy odpowiedź. Życzliwe słowa mogą przynieść ulgę, ale relacja wymaga czegoś więcej, potrzebujemy wzajemności, obecności, czasem także niewygodnej szczerości. Poczucie bycia zrozumianym nie daje jeszcze pewności, że otrzymaliśmy dobrą radę.

Jeszcze trochę, a zaczniemy pytać modele językowe, z kim powinniśmy się związać. A nie, przepraszam. To już robimy.

Najbardziej obawiam się tego, że będziemy rezygnować z własnej sprawczości stopniowo, niemal niezauważalnie. Jedna decyzja mniej, jeden problem przekazany dalej, jedna próba, której nie podejmiemy bez wcześniejszej konsultacji. Każde takie ułatwienie z osobna wydaje się niewinne. Dopiero po czasie możemy zauważyć, że coraz trudniej ruszyć nam z miejsca samodzielnie.

„Im więcej w nas sztucznej inteligencji, tym mniej nas” taka myśl czasami przychodzi mi do głowy. Nie chciałbym jednak traktować jej jak nieuchronnego wyroku. SI może przecież pomóc komuś wyrazić własne myśli, pokonać barierę językową albo zrobić coś, na co wcześniej nie było możliwości. Sam właśnie korzystam z jej pomocy przy redagowaniu tego tekstu. Trudno o lepszy przykład moich mieszanych uczuć. Pytanie brzmi: czy po tej współpracy lepiej rozumiem, co chcę powiedzieć, i potrafię się pod tym podpisać?

Rozwój SI prowokuje również pytania bardziej filozoficzne. Coraz więcej wiemy o życiu i jego rozwoju, a mimo to wciąż spieramy się o jego początki i sens. Jedni widzą przypadek, inni cud. Tworząc sztuczną inteligencję, sami znaleźliśmy się w osobliwej roli twórców. Łatwo pójść o krok dalej i wyobrazić sobie istotę, która zna nasze słabości, inaczej doświadcza czasu i może przetrwać znacznie dłużej niż my. To fascynująca wizja. Kiedy jednak przenosimy ją na dzisiejsze modele, przypisujemy im świadomość i własne pragnienia, których tak naprawde w nich (jeszcze) nie ma. Chcę zostawić sobie miejsce na wyobraźnię, ale pamiętać, gdzie zaczyna się spekulacja.

Mimo wszystkich tych obaw pozytywnie patrzę na rozwój sztucznej inteligencji. Nie sądzę, żeby przyszłość musiała przypominać „Terminatora” Jamesa Camerona. Widzę szansę na współpracę, która pozwoli nam lepiej rozumieć świat, dokonywać odkryć i rozwiązywać problemy dotąd przekraczające nasze możliwości coś jak Gethy i Quarianie w Mass Effect 3 (o ile zdecydujemy się na taką możliwość).

Wiemy, jak skutecznie potrafimy niszczyć. Myślę, że równie dobrze jest patrzeć na to, co udało nam się naprawić, ocalić i stworzyć. Pod tym esejem zostawiam kilka przykładów takich działań oraz teksty o sztucznej inteligencji, które pasują do tych rozważań. Technologia jest częścią naszej historii, a jej dalszy ciąg zależy także od naszych codziennych wyborów: tego, co jej powierzymy, czego będziemy od niej wymagać i za co sami weźmiemy odpowiedzialność.

Nie przewidzimy wszystkich konsekwencji. Możemy jednak uczyć się korzystać z nowych możliwości, nie rezygnując z własnego osądu. Zostawić sobie prawo do błędu, do niepewności, do napisania niezgrabnego zdania i podjęcia decyzji, której żaden algorytm wcześniej nie zatwierdził. Nie bójmy się porażki bo ile wart jest sukces bez niepowodzeń?

Nie bójmy się na zapas, ale też nie popadajmy w bezkrytyczny zachwyt. Weźmy sprawy w swoje ręce i żyjmy. W pięknym, niebezpiecznym świecie, w którym nie wszystko da się obliczyć i zabezpieczyć. Czym byłoby życie bez ryzyka?

Jak pisał Herbert: „Na nic wiekuisty wypoczynek na łonie powietrza, w cieniu żółtej glorii, wśród mamrotania dwuwymiarowych chórów”.

 

Kilka przykładów tego, co udało nam się naprawić, ocalić i ulepszyć:

Teksty o sztucznej inteligencji i naszej relacji z nią: