AI pomaga czy przeszkadza? Dwa eksperymenty, dwa zaskakujące wyniki
Czy ChatGPT może być skuteczniejszy od nauczyciela? A może korzystanie ze sztucznej inteligencji sprawia, że studenci uczą się mniej i osiągają gorsze wyniki? Dwa badania opublikowane w październiku 2026 roku pokazują, że wpływ AI na edukację nie jest tak oczywisty, jak mogłoby się wydawać. Wszystko zależy od tego, w jaki sposób wykorzystujemy nowe technologie.
Naukowcy z amerykańskiego Uniwersytetu Maryland postanowili sprawdzić, czy dostęp do inteligentnego korepetytora AI poprawi wyniki studentów. W eksperymencie uczestniczyło 2379 studentów i 30 wykładowców. Pomysł wydawał się obiecujący: student mógł w dowolnym momencie poprosić AI o wyjaśnienie trudnego zagadnienia, rozwiązanie problemu czy dodatkową pomoc w nauce. Wyniki okazały się jednak zaskakujące. Studenci, którym udostępniono takie narzędzie, osiągali przeciętnie gorsze oceny końcowe, a ich aktywność na uczelnianej platformie edukacyjnej wyraźnie spadła. Jednym z możliwych wyjaśnień jest to, że łatwy dostęp do AI ograniczył zaangażowanie w inne formy nauki. Badanie pokazało więc, że samo udostępnienie studentom nowoczesnej technologii nie musi prowadzić do lepszych rezultatów.
Zupełnie inne wyniki przyniósł eksperyment przeprowadzony na Uniwersytecie Wuhan w Chinach, którego rezultaty opublikowano w czasopiśmie „Journal of Medical Internet Research”. W badaniu uczestniczyło 123 studentów stomatologii, którzy przez siedem dni uczyli się praktycznych umiejętności dentystycznych z wykorzystaniem wirtualnej rzeczywistości (VR). Jedna grupa ćwiczyła pod opieką tradycyjnego instruktora, natomiast druga otrzymywała wskazówki od ChatGPT. Okazało się, że studenci wspierani przez AI uzyskali w końcowym teście praktycznym średnio 77,25 punktu na 100, podczas gdy grupa prowadzona przez instruktorów osiągnęła 67,39 punktu. Różnica wyniosła niemal 10 punktów! Co więcej, analiza zachowania studentów sugerowała, że osoby korzystające z AI lepiej koncentrowały uwagę na istotnych elementach ćwiczeń i odczuwały mniejsze obciążenie poznawcze, czyli mniejszy wysiłek związany z przetwarzaniem informacji.
Dlaczego w jednym eksperymencie AI pogorszyła wyniki, a w drugim pomogła studentom osiągnąć lepsze rezultaty? Kluczowa różnica może tkwić w sposobie wykorzystania technologii. W pierwszym przypadku studenci otrzymali dodatkowe narzędzie, z którego mogli korzystać podczas nauki. W drugim sztuczna inteligencja została włączona w proces wykonywania konkretnych zadań praktycznych. Studenci nadal musieli samodzielnie ćwiczyć, podejmować decyzje i poprawiać błędy, a AI pełniła funkcję pomocniczą. Nie oznacza to oczywiście, że ChatGPT jest lepszym nauczycielem od człowieka. Chiński eksperyment trwał zaledwie tydzień i dotyczył określonego rodzaju umiejętności, dlatego jego wyników nie można automatycznie odnosić do wszystkich przedmiotów i kierunków studiów.
Wyobraźmy sobie studenta ekonomii przygotowującego się do egzaminu ze statystyki. Może poprosić ChatGPT o rozwiązanie zadania, przeczytać odpowiedź i uznać, że rozumie już całe zagadnienie. Może jednak postąpić inaczej: najpierw samodzielnie wykonać obliczenia, a następnie poprosić AI o sprawdzenie rozwiązania, wskazanie błędów i przygotowanie kolejnego, podobnego przykładu. W obu przypadkach korzysta z tej samej technologii, ale sposób nauki jest zupełnie inny. W pierwszym istnieje ryzyko, że student jedynie zapozna się z gotowym rozwiązaniem, w drugim natomiast wykorzystuje AI do rozwijania własnych umiejętności.
Dyskusja o sztucznej inteligencji na uczelniach często sprowadza się do dwóch skrajnych stanowisk. Jedni uważają, że AI zrewolucjonizuje edukację, inni obawiają się, że studenci przestaną samodzielnie myśleć. Przytoczone eksperymenty pokazują jednak, że rzeczywistość jest bardziej złożona. Sztuczna inteligencja może wspierać naukę, ale może też ograniczać aktywność studentów, jeśli zastępuje ich własny wysiłek. Dlatego najważniejszym wyzwaniem dla uczelni nie jest już samo zapewnienie dostępu do nowych narzędzi, lecz takie projektowanie zajęć, aby technologia rzeczywiście pomagała zdobywać wiedzę i rozwijać umiejętności.
Być może więc zamiast pytać, czy studenci powinni korzystać z AI, warto zastanowić się, jak powinni to robić. Oba eksperymenty przypominają o prostej zasadzie: najlepsze efekty przynosi niekoniecznie technologia, która najszybciej podaje gotowe odpowiedzi, lecz taka, która zachęca do samodzielnego myślenia. Sztuczna inteligencja może być znakomitym pomocnikiem w nauce, pod warunkiem że nie zacznie wykonywać całej pracy za studenta.
Źródła:
- Liu J. i in. (2026). The Effects of Course-Integrated AI Tutoring on Student Performance and Engagement: A Randomized University Trial. IZA Discussion Paper No. 18989.
https://www.iza.org/publications/dp/18989/the-effects-of-course-integrated-ai-tutoring-on-student-performance-and-engagement-a-randomized-university-trial - Wen Y. i in. (2026). Effects of Generative AI–Supported Virtual Reality Dental Skill Training on Learning Performance, Visual Behavior, and Cortical Activation Among Dental Students: Stratified Randomized Controlled Trial. Journal of Medical Internet Research, 28, e90938.
https://www.jmir.org/2026/1/e90938